Author name: admin

AI ดูดวง ไม่ใช่เพราะมัน “รู้อนาคต” มากกว่าหมอดูมนุษย์ แต่เพราะมันเปลี่ยนอนาคตจากวัตถุที่เคยถูกประกาศแบบทางเดียว ให้กลายเป็นบทสนทนาที่ต่อรองได้ ผู้ใช้ป้อนวันเกิด เวลาเกิด สถานที่เกิด รูปฝ่ามือ รูปหน้า หรือเรื่องรักที่เพิ่งทะเลาะเมื่อคืน แล้วถามต่อได้ไม่รู้จบจนกว่าจะได้คำทำนายที่ “พอฟังแล้วใช่” งานวิจัยด้าน Human-Computer Interaction (HCI) ล่าสุดเรียกกระบวนการนี้ว่าเป็นการสร้าง “ความหมายที่เจรจาต่อรองได้” ในการดูไพ่ทาโรต์ด้วย AI ขณะที่งานศึกษาชุมชนผู้ใช้ GenAI เพื่อดูดวงในจีนพบว่า ผู้ใช้จำนวนมากถามซ้ำและแชร์ผลลัพธ์กันต่อ จนคำตอบค่อย ๆ เข้าใกล้ความคาดหวังเดิมของตนเอง งานมานุษยวิทยาไทยก็ชี้คล้ายกันว่า การพยากรณ์ออนไลน์ตอบโจทย์ความเป็นส่วนตัว ความยืดหยุ่น และความรู้สึกว่าตัวเองยังคุมชีวิตได้อยู่บ้างในโลกที่ไม่นิ่งเลยสักอย่าง1 ในเชิงเทคนิค AI ไม่ได้ “เห็นดวง” แต่สร้างคำทำนายจากการประมวลผลข้อความเป็นหน่วยย่อยหรือ token แล้วใช้สถาปัตยกรรมแบบ Transformer จับความสัมพันธ์ในบริบท ก่อนจะทำนายข้อความถัดไปที่น่าจะเหมาะที่สุดกับคำสั่งและข้อมูลที่ผู้ใช้ให้มา ถ้าผู้ใช้เปิด Memory หรือใส่ Custom Instructions โมเดลก็ยิ่งตอบได้แบบรู้ใจมากขึ้น จึงเกิดความรู้สึกว่าคำทำนายนั้นเฉพาะบุคคล ทั้งที่ในแก่นของมันคือการสร้างเรื่องเล่าที่ลื่นไหลและโน้มน้าวเก่งมาก ไม่ใช่การเข้าถึง “ความจริงเหนือธรรมชาติ” แถม

ความจริงทางการแพทย์ที่ยืนยันว่าสมองของคนเราไม่มีวันหมดอายุการใช้งาน ทำให้ความเชื่อที่ว่า “คนสูงวัยไม่สามารถเรียนรู้เทคโนโลยีใหม่ ๆ อย่าง AI ได้” เป็นเพียงมายาคติเท่านั้น นักวิทยาศาสตร์ค้นพบว่า สมองของมนุษย์คล้ายกับกล้ามเนื้อ ยิ่งอายุมากขึ้น หากฝึกสมองให้คิด ทำความเข้าใจสิ่งใหม่ ๆ อยู่เป็นประจำ ความสามารถในการเรียนรู้ของสมองจะเพิ่มขึ้น ในขณะที่เซลล์สมองก็จะสร้างเส้นใยประสาทใหม่เชื่อมต่อกันเพิ่มขึ้น1 การเรียนรู้เรื่อง AI จึงไม่เพียงแต่จะเป็นประโยชน์ต่อการใช้ชีวิตในโลกที่ AI แทรกซึมอยู่เกือบทุกกิจกรรมในชีวิตประจำวัน แต่ยังถือเป็น “การออกกำลังสมอง” ที่จะช่วยเพิ่มความสามารถในการคิดและการประมวลข้อมูลของสมองไม่ให้ร่วงโรยตามอายุอีกด้วย แม้ว่าผู้สูงอายุมักไม่คิดว่าจะเข้าไปใช้ หรือไม่อยากจะไปยุ่งเกี่ยวกับเทคโนโลยี AI แต่จากการที่สมองกลนี้ ไม่เคยหยุดพัฒนา ทำให้โลกทุกวันนี้เปลี่ยนแปลงอย่างมากและรวดเร็ว ไม่ว่าจะเป็นแง่ของการสื่อสาร การปฏิสัมพันธ์ การงานอาชีพ การเข้าถึงสวัสดิการ การทำธุรกรรมทางการเงิน และที่สำคัญจากงานวิจัยเกี่ยวกับการบริหารภาครัฐที่ยึดประชาชนเป็นศูนย์กลาง (Citizen-Centric Governance) ชี้ว่า AI ช่วยให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลรัฐได้ง่ายขึ้น ลดคิว ลดข้อจำกัดเวลา ถึงแม้ว่าปัจจัยรายได้ การศึกษา และบริบทที่อยู่อาศัยยังเป็นเงื่อนไขสำคัญต่อการใช้บริการดิจิทัลเหล่านี้ก็ตาม2 ฉะนั้น ถึงแม้ผู้สูงอายุจะไม่อยากใช้ ไม่อยากเรียนรู้เรื่อง AI แต่ความเป็นไปได้ในการหลีกเลี่ยง AI มีน้อยลงทุกที การทำความรู้จักพัฒนาการและกลไกการทำงานของ

“ถึงแม้อายุจะเยอะกันแล้ว แต่ต้องพัฒนาตัวเองอยู่เสมอ และทำสิ่งที่มีประโยชน์ ช่วยเหลือผู้อื่น มีอะไรก็ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน” (พระราชดำรัสของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ)1 จากพระราชดำรัสของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ นี้ สะท้อนพระราชวิสัยทัศน์ที่ทรงให้ความสำคัญต่อการพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่อง ในฐานะรากฐานสำคัญของการเป็นผู้สูงอายุที่มีพลังและคุณค่า หรือเรียกว่า “พฤฒพลัง” ซึ่งการพัฒนาตัวเองอยู่เสมอนี้เอง เป็นผลมาจากการเรียนรู้ตลอดชีวิต กล่าวคือ การเรียนรู้มิได้สิ้นสุดลงตามวัย หากแต่เป็นกระบวนการต่อเนื่องที่เชื่อมโยงไปสู่การพัฒนาตนเอง รวมถึงการสร้างคุณค่าให้กับผู้อื่นและสังคม การเรียนรู้จึงเปรียบเสมือนเครื่องมือเพื่อการพัฒนาตนเองที่สำคัญ เพื่อการรู้เท่าทันการเปลี่ยนแปลงของโลก การเปลี่ยนแปลงของสภาพร่างกายและจิตใจของตนเอง รวมถึงรู้วิธีการดูแลรักษา ฟื้นฟู ช่วยเหลือตนเองและผู้อื่นให้มีสุขภาวะ และคุณภาพชีวิตที่ดี ตลอดจนลดความเสี่ยงจากการไม่รู้เท่าทันมิจฉาชีพ ข้อมูลเท็จ หรือการหลอกลวงต่าง ๆ จึงสรุปได้ว่า “การเรียนรู้ตลอดชีวิต” เป็นสมรรถนะหลักของ “พฤฒพลัง” หรือผู้สูงอายุที่มีพลัง มีคุณค่า และมีสุขภาวะที่ดี ยุคปัญญาประดิษฐ์ ยุคที่ “ความรู้” ถูกผลิตเพิ่มขึ้นทุกวัน แต่ “ปัญญา” อาจไม่ได้เพิ่มตาม ในยุคปัญญาประดิษฐ์ (AI) มนุษย์สามารถเข้าถึงคำตอบได้แทบทุกเรื่องภายในไม่กี่วินาที โดยใช้สื่อออนไลน์ หรือ AI ในการค้นหาข้อมูล  คำถามสำคัญจึงมิใช่เพียง “เรายังเรียนรู้อยู่หรือไม่” แต่