Literacy-th

AI ดูดวง ไม่ใช่เพราะมัน “รู้อนาคต” มากกว่าหมอดูมนุษย์ แต่เพราะมันเปลี่ยนอนาคตจากวัตถุที่เคยถูกประกาศแบบทางเดียว ให้กลายเป็นบทสนทนาที่ต่อรองได้ ผู้ใช้ป้อนวันเกิด เวลาเกิด สถานที่เกิด รูปฝ่ามือ รูปหน้า หรือเรื่องรักที่เพิ่งทะเลาะเมื่อคืน แล้วถามต่อได้ไม่รู้จบจนกว่าจะได้คำทำนายที่ “พอฟังแล้วใช่” งานวิจัยด้าน Human-Computer Interaction (HCI) ล่าสุดเรียกกระบวนการนี้ว่าเป็นการสร้าง “ความหมายที่เจรจาต่อรองได้” ในการดูไพ่ทาโรต์ด้วย AI ขณะที่งานศึกษาชุมชนผู้ใช้ GenAI เพื่อดูดวงในจีนพบว่า ผู้ใช้จำนวนมากถามซ้ำและแชร์ผลลัพธ์กันต่อ จนคำตอบค่อย ๆ เข้าใกล้ความคาดหวังเดิมของตนเอง งานมานุษยวิทยาไทยก็ชี้คล้ายกันว่า การพยากรณ์ออนไลน์ตอบโจทย์ความเป็นส่วนตัว ความยืดหยุ่น และความรู้สึกว่าตัวเองยังคุมชีวิตได้อยู่บ้างในโลกที่ไม่นิ่งเลยสักอย่าง1 ในเชิงเทคนิค AI ไม่ได้ “เห็นดวง” แต่สร้างคำทำนายจากการประมวลผลข้อความเป็นหน่วยย่อยหรือ token แล้วใช้สถาปัตยกรรมแบบ Transformer จับความสัมพันธ์ในบริบท ก่อนจะทำนายข้อความถัดไปที่น่าจะเหมาะที่สุดกับคำสั่งและข้อมูลที่ผู้ใช้ให้มา ถ้าผู้ใช้เปิด Memory หรือใส่ Custom Instructions โมเดลก็ยิ่งตอบได้แบบรู้ใจมากขึ้น จึงเกิดความรู้สึกว่าคำทำนายนั้นเฉพาะบุคคล ทั้งที่ในแก่นของมันคือการสร้างเรื่องเล่าที่ลื่นไหลและโน้มน้าวเก่งมาก ไม่ใช่การเข้าถึง “ความจริงเหนือธรรมชาติ” แถม […]

ความจริงทางการแพทย์ที่ยืนยันว่าสมองของคนเราไม่มีวันหมดอายุการใช้งาน ทำให้ความเชื่อที่ว่า “คนสูงวัยไม่สามารถเรียนรู้เทคโนโลยีใหม่ ๆ อย่าง AI ได้” เป็นเพียงมายาคติเท่านั้น นักวิทยาศาสตร์ค้นพบว่า สมองของมนุษย์คล้ายกับกล้ามเนื้อ ยิ่งอายุมากขึ้น หากฝึกสมองให้คิด ทำความเข้าใจสิ่งใหม่ ๆ อยู่เป็นประจำ ความสามารถในการเรียนรู้ของสมองจะเพิ่มขึ้น ในขณะที่เซลล์สมองก็จะสร้างเส้นใยประสาทใหม่เชื่อมต่อกันเพิ่มขึ้น1 การเรียนรู้เรื่อง AI จึงไม่เพียงแต่จะเป็นประโยชน์ต่อการใช้ชีวิตในโลกที่ AI แทรกซึมอยู่เกือบทุกกิจกรรมในชีวิตประจำวัน แต่ยังถือเป็น “การออกกำลังสมอง” ที่จะช่วยเพิ่มความสามารถในการคิดและการประมวลข้อมูลของสมองไม่ให้ร่วงโรยตามอายุอีกด้วย แม้ว่าผู้สูงอายุมักไม่คิดว่าจะเข้าไปใช้ หรือไม่อยากจะไปยุ่งเกี่ยวกับเทคโนโลยี AI แต่จากการที่สมองกลนี้ ไม่เคยหยุดพัฒนา ทำให้โลกทุกวันนี้เปลี่ยนแปลงอย่างมากและรวดเร็ว ไม่ว่าจะเป็นแง่ของการสื่อสาร การปฏิสัมพันธ์ การงานอาชีพ การเข้าถึงสวัสดิการ การทำธุรกรรมทางการเงิน และที่สำคัญจากงานวิจัยเกี่ยวกับการบริหารภาครัฐที่ยึดประชาชนเป็นศูนย์กลาง (Citizen-Centric Governance) ชี้ว่า AI ช่วยให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลรัฐได้ง่ายขึ้น ลดคิว ลดข้อจำกัดเวลา ถึงแม้ว่าปัจจัยรายได้ การศึกษา และบริบทที่อยู่อาศัยยังเป็นเงื่อนไขสำคัญต่อการใช้บริการดิจิทัลเหล่านี้ก็ตาม2 ฉะนั้น ถึงแม้ผู้สูงอายุจะไม่อยากใช้ ไม่อยากเรียนรู้เรื่อง AI แต่ความเป็นไปได้ในการหลีกเลี่ยง AI มีน้อยลงทุกที การทำความรู้จักพัฒนาการและกลไกการทำงานของ

“ถึงแม้อายุจะเยอะกันแล้ว แต่ต้องพัฒนาตัวเองอยู่เสมอ และทำสิ่งที่มีประโยชน์ ช่วยเหลือผู้อื่น มีอะไรก็ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน” (พระราชดำรัสของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ)1 จากพระราชดำรัสของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ นี้ สะท้อนพระราชวิสัยทัศน์ที่ทรงให้ความสำคัญต่อการพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่อง ในฐานะรากฐานสำคัญของการเป็นผู้สูงอายุที่มีพลังและคุณค่า หรือเรียกว่า “พฤฒพลัง” ซึ่งการพัฒนาตัวเองอยู่เสมอนี้เอง เป็นผลมาจากการเรียนรู้ตลอดชีวิต กล่าวคือ การเรียนรู้มิได้สิ้นสุดลงตามวัย หากแต่เป็นกระบวนการต่อเนื่องที่เชื่อมโยงไปสู่การพัฒนาตนเอง รวมถึงการสร้างคุณค่าให้กับผู้อื่นและสังคม การเรียนรู้จึงเปรียบเสมือนเครื่องมือเพื่อการพัฒนาตนเองที่สำคัญ เพื่อการรู้เท่าทันการเปลี่ยนแปลงของโลก การเปลี่ยนแปลงของสภาพร่างกายและจิตใจของตนเอง รวมถึงรู้วิธีการดูแลรักษา ฟื้นฟู ช่วยเหลือตนเองและผู้อื่นให้มีสุขภาวะ และคุณภาพชีวิตที่ดี ตลอดจนลดความเสี่ยงจากการไม่รู้เท่าทันมิจฉาชีพ ข้อมูลเท็จ หรือการหลอกลวงต่าง ๆ จึงสรุปได้ว่า “การเรียนรู้ตลอดชีวิต” เป็นสมรรถนะหลักของ “พฤฒพลัง” หรือผู้สูงอายุที่มีพลัง มีคุณค่า และมีสุขภาวะที่ดี ยุคปัญญาประดิษฐ์ ยุคที่ “ความรู้” ถูกผลิตเพิ่มขึ้นทุกวัน แต่ “ปัญญา” อาจไม่ได้เพิ่มตาม ในยุคปัญญาประดิษฐ์ (AI) มนุษย์สามารถเข้าถึงคำตอบได้แทบทุกเรื่องภายในไม่กี่วินาที โดยใช้สื่อออนไลน์ หรือ AI ในการค้นหาข้อมูล  คำถามสำคัญจึงมิใช่เพียง “เรายังเรียนรู้อยู่หรือไม่” แต่

สงครามที่ AI ถือไกปืน เมื่อวันที่ 7 ตุลาคม ค.ศ. 2023 กลุ่มฮามาส (Hamas) โจมตีอิสราเอลด้วยกำลังพลและอาวุธนับพัน เหตุการณ์ดังกล่าวจุดชนวนสงครามในกาซา (Gaza) ที่ยาวนานและรุนแรงที่สุดในรอบหลายทศวรรษ แต่สิ่งที่นักวิชาการด้านความมั่นคงระหว่างประเทศให้ความสนใจเป็นพิเศษไม่ใช่ตัวเลขผู้เสียชีวิตหรือพื้นที่ดินที่เปลี่ยนมือ หากแต่เป็น “วิธีการ” ที่กองทัพอิสราเอลใช้ในการเลือกเป้าหมายโจมตี ซึ่งรายงานจาก +972 Magazine และ Local Call ที่ตีพิมพ์ในเดือนเมษายน ค.ศ. 2024 ได้เปิดเผยถึงระบบ AI ที่เรียกว่า ลาเวนเดอร์ (Lavender) ซึ่งถูกใช้เพื่อคัดกรองและจัดอันดับเป้าหมายบุคคลที่ต้องสังหาร1 ในเวลาเดียวกัน ความขัดแย้งในระดับภูมิภาคระหว่างอิสราเอลและอิหร่านก็ขยายตัวออกไป ผ่านการโจมตีทางอากาศโดยตรง การใช้กองกำลังตัวแทน (Proxy Forces) อย่างฮิสดุลลาห์ (Hezbollah) ในเลบานอน  ฮูติ (Houthi) ในเยเมน และกลุ่มติดอาวุธต่างๆ ในซีเรีย และอิรัก แต่ละฝ่ายล้วนใช้โดรนอัจฉริยะ ขีปนาวุธนำวิถีด้วย AI และระบบตอบโต้อัตโนมัติในระดับที่ไม่เคยปรากฏมาก่อน ทำให้นักกฎหมายระหว่างประเทศ นักปรัชญาด้านจริยธรรม และนักวิทยาศาสตร์คอมพิวเตอร์ต้องหันมาร่วมถกเถียงคำถามเดียวกันว่า:

โลกของเรากำลังเดินไปข้างหน้าอย่างรวดเร็ว แต่ในขณะเดียวกันก็มีใครบางคนกำลังเดินช้าลง คนกลุ่มนั้นคือ “ผู้สูงวัย”และเมื่อสังคมก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างเต็มตัว เรื่องสุขภาพจิตจึงไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป ความเหงา ความเศร้า ความวิตกกังวล หรือแม้แต่ความหลงลืมเล็ก ๆ ที่ค่อย ๆ กัดกินความมั่นใจ ล้วนเป็นเงาตามติดชีวิตของผู้สูงอายุจำนวนไม่น้อย ปัญหาเหล่านี้ไม่ได้ทำให้ชีวิตสั้นลง แต่ทำให้คุณภาพชีวิตลดลง ในจังหวะเดียวกันนั้นเอง ปัญญาประดิษฐ์ หรือที่เราเรียกกันติดปากว่า AI ก็กำลังก้าวเข้ามาในฐานะ “เครื่องมือ” ที่ช่วยพยุงใจผู้สูงวัยให้ “เดินต่อ” ไปได้อย่างมั่นคงขึ้น AI ถูกนำมาใช้ในงานด้านสุขภาพจิตของผู้สูงอายุในหลากหลายมิติ ตั้งแต่การประเมินภาวะทางอารมณ์ การติดตามความเปลี่ยนแปลงของจิตใจ ไปจนถึงการออกแบบแผนการดูแลที่เหมาะกับแต่ละคน เครื่องมือเหล่านี้อ่านข้อมูลจากวิถีชีวิตประจำวัน รูปแบบการสื่อสาร แม้กระทั่งโทนเสียงและถ้อยคำ เพื่อช่วยมองเห็นสัญญาณเตือนของปัญหาสุขภาพจิตก่อนจะลุกลามไปไกล1 แต่บางครั้งสิ่งที่ผู้สูงอายุต้องการ อาจไม่ใช่ยา ไม่ใช่คำแนะนำ แต่เป็น “ใครสักคนที่คอยรับฟัง” นักวิชาการหลายคนจึงได้พยายามยามพัฒนา AI ให้ทำหน้าที่มากกว่าเครื่องมือทั่วไป ให้เป็นเทคโนโลยีที่เน้นการพัฒนาความฉลาดทางอารมณ์ หรือ Emotional Intelligence เพื่อช่วยให้ผู้สูงวัยเรียนรู้ที่จะเข้าใจอารมณ์ของตนเอง รับมือกับความโดดเดี่ยว และค่อย ๆ ฟื้นคืนคุณค่าในชีวิต ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือ “เพื่อนเสมือนจริง” ที่สามารถสนทนา ตอบสนองอย่างเข้าใจ

“ภาวะโลกร้อน” “โลกเดือด” ทุกวันนี้เราได้ยินกันบ่อยขึ้น แต่เอาเข้าจริงเรารู้จักและตระหนักต่อสิ่งนี้มากน้อยแค่ไหน ถ้าพูดถึง “โลกร้อน” (Global Warming) หลาย ๆ คนอาจจะนึกถึงอากาศร้อน ๆ ที่ทำให้เหงื่อออกตามตัว แต่ในความจริงภาวะโลกร้อนนั้นมีมากกว่าความร้อนที่เรารู้สึก และที่สำคัญยังมีอีกคำหนึ่งที่เกี่ยวข้องกัน นั่นก็คือ “การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ” (Climate Change) ซึ่งเป็นคำที่กว้างกว่า ตามกรอบของอนุสัญญาว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ (Framework Convention on Climate Change: FCCC) และกรมอุตุนิยมวิทยาของไทยให้คำอธิบายโดยรวมว่า ภาวะโลกร้อน หมายถึง อุณหภูมิโดยเฉลี่ยของโลกที่สูงขึ้น ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่มีความหมายกว้างกว่า ครอบคลุมถึงการเปลี่ยนแปลงระยะยาวของลักษณะทั้งหมดที่เกี่ยวข้องกับอากาศ เช่น อุณหภูมิ ฝน และลม อันเป็นผลทางตรงหรือทางอ้อมจากกิจกรรมของมนุษย์ หรือจากความผันแปรตามธรรมชาติ ซึ่งการเปลี่ยนแปลงนี้ล้วนเป็นผลกระทบจากอุณหภูมิที่สูงขึ้นนั่นเอง  ภาวะโลกร้อนจึงเป็นเรื่องที่อยู่ใกล้ตัวมากและส่งผลกระทบกับคนทั้งโลก ประเทศไทยของเรากำลังเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงของอากาศที่ไม่เหมือนเดิม บางวันอากาศร้อนจัดจนแทบจะทนไม่ไหว บางช่วงก็ฝนตกหนักยาวนานจนเกิดน้ำท่วม หรือน้ำทะเลที่สูงขึ้นจนพื้นที่หลายแห่งจมอยู่ใต้น้ำ สิ่งเหล่านี้ล้วนเกี่ยวข้องกับ “โลกร้อน” ทั้งสิ้น การรู้เท่าทันสื่อจึงไม่เพียงแต่การระมัดระวังไม่ตกเป็นเหยื่อของสื่อลวง การใช้สื่อให้เกิดประโยชน์เพื่อเรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ หรือติดตามข้อมูลข่าวสารรอบตัวก็ช่วยให้เราสามารถรับมือกับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในทุก ๆ ด้านได้อย่างมีสติ และมีแนวทางที่เหมาะสมในการช่วยป้องกันหรือบรรเทาผลกระทบที่จะเกิดขึ้น ด้วยสภาพอากาศที่แปรปรวนจากภาวะโลกที่ร้อนมากขึ้น

ทุกวันนี้ปัญญาประดิษฐ์หรือ AI เข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวันของเรามากขึ้นเรื่อย ๆ ตั้งแต่การค้นหาข้อมูล การติดต่อสื่อสาร ไปจนถึงการช่วยคิดและตัดสินใจ แต่ในขณะที่ AI ช่วยทุ่นแรงและทำให้ชีวิตสะดวกขึ้นก็มีปรากฏการณ์ใหม่ที่เริ่มถูกพูดถึงกันมากขึ้นนั่นคือ “ความเหนื่อยล้าจากปัญญาประดิษฐ์” (AI Fatigue) ซึ่งไม่ใช่เพียงความรู้สึกเบื่อหน่ายเท่านั้น แต่เป็นความอ่อนล้าทางความคิดและจิตใจที่เกิดจากการพึ่งพา AI อย่างต่อเนื่องเกินไป1 สาเหตุสำคัญของปัญหานี้ไม่ได้อยู่ที่เทคโนโลยีโดยตรงแต่อยู่ที่วิธีที่เราใช้ AI อย่างขาดความสมดุล หลายครั้งเราเผลอปล่อยให้ AI คิดแทน ตัดสินใจแทน หรือแม้กระทั่งกำหนดทางเลือกแทนเราโดยไม่รู้ตัว เพื่อรับมือกับปัญหานี้จึงมีแนวทางที่เรียกว่า “วินัยทางปัญญา” (Cognitive Discipline) ซึ่งหมายถึงความตั้งใจและความสม่ำเสมอในการฝึกฝนตนเองให้ยังคงคิด วิเคราะห์ และเรียนรู้ด้วยตัวเองอยู่เสมอแม้จะมี AI อยู่เคียงข้าง ลองนึกภาพง่าย ๆ ว่าการใช้ AI ก็เหมือนกับการใช้เครื่องคิดเลข เราอาจใช้มันเพื่อความสะดวกรวดเร็วแต่เราก็ยังจำเป็นต้องรู้วิธีบวก ลบ คูณ หารพื้นฐาน เพราะหากวันหนึ่งไม่มีเครื่องคิดเลขเราก็ยังสามารถคำนวณเองได้ วินัยทางปัญญาจึงไม่ใช่การห้ามใช้ AI แต่คือการใช้มันเป็นเพื่อนคู่คิดที่ช่วยกระตุ้นให้เราตั้งคำถาม มองสิ่งต่าง ๆ อย่างรอบด้านและไม่ยอมให้ AI คิดแทนเราทั้งหมดทุกเรื่อง อีกสาเหตุหนึ่งคือข้อจำกัดของ AI โดยเฉพาะเรื่องภาษาและวัฒนธรรม

ในวันที่ความจริงสามารถถูกผลิตขึ้นได้ราวกับสินค้าชิ้นหนึ่ง เรากำลังก้าวเข้าสู่ยุคที่เส้นแบ่งระหว่าง “ของจริง” และ “ของสร้าง” เบาบางลงอย่างที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน คลิปวิดีโอหนึ่งของนายกรัฐมนตรีแคนาดา Mark Carney ที่แพร่กระจายบน TikTok ทำให้ชาวโลกหยุดนิ่งพร้อมคำถามเดียวกันว่า “นี่เกิดขึ้นจริงหรือแค่ปลอม?” แม้คลิปจะถูกติดป้ายว่าเป็น AI-generated ตั้งแต่ต้น แต่ก็มีผู้ชมเป็นล้าน เพราะมันสมจริงเกินกว่าจะมองข้ามไปเหมือนการตัดต่อเล่น ๆ1 และนี่คือเพียงหนึ่งในภาพสะท้อนของยุคดิจิทัลที่ความปลอมไม่เพียงเรียบเนียน แต่ยังมีพลังพอจะพลิกความรับรู้ของคนจำนวนมากได้ในเสี้ยววินาที ลักษณะเช่นนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในกรณีทางการเมืองที่ซับซ้อน หากแต่เริ่มแทรกซึมอยู่ในวัฒนธรรมอินเทอร์เน็ตทั่วโลก คลิปตลกที่จับเอานักการเมืองอังกฤษ Nigel Farage ไปเล่น Minecraft แม้จะดูขำขัน แต่ก็เผยให้เห็นว่าผู้คนค่อย ๆ คุ้นชินกับการเห็นภาพบุคคลจริงอยู่ในสถานการณ์ปลอมจนแทบไม่รู้สึกแปลกใจอีกต่อไป2 โลกออนไลน์กำลังพัฒนา “ภูมิทัศน์ความจริงแบบใหม่” ที่ไม่จำเป็นต้องยึดโยงกับข้อเท็จจริง ทว่าเน้นความสนุก ความประหลาดใจ และการแชร์ต่อเป็นหลัก การเบลอของเส้นแบ่งระหว่างความจริงและความบันเทิงจึงทำให้ผู้ชมมีแนวโน้มลดการตรวจสอบข่าวสารลง โดยไม่ทันรู้ตัวว่านี่คือช่องว่างอันใหญ่ที่ AI สามารถเล็ดลอดเข้ามาควบคุมการรับรู้ได้ง่ายที่สุด อย่างไรก็ตาม ความท้าทายที่แท้จริงเริ่มชัดเจนเมื่อ deepfake ถูกนำมาใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางการเมืองอย่างเป็นระบบ คลิปเสียงปลอมของ Kamala Harris ที่ถูกเผยแพร่ในช่วงการเลือกตั้งสหรัฐฯ เป็นเครื่องเตือนใจสำคัญว่าข้อมูลเพียงไม่กี่วินาทีอาจกระทบการตัดสินใจของผู้มีสิทธิ์เลือกตั้งได้โดยตรง3, 4 ขณะเดียวกัน ในเอเชียใต้ คลิป

ภูมิทัศน์โซเชียลมีเดียในประเทศไทยมีลักษณะเด่นคือการใช้งานที่แพร่หลายของแพลตฟอร์มหลัก                       โดย Facebook และ LINE ยังคงเป็นแพลตฟอร์มที่มีบทบาทสำคัญในการสื่อสารและการเข้าถึงข้อมูล                   โดยมีอัตราการใช้งานประจำทุกเดือนสูงเกือบ 90% ในขณะเดียวกัน TikTok ได้กลายเป็นแพลตฟอร์มที่เติบโตอย่างก้าวกระโดด ด้วยจำนวนผู้ใช้งานมากกว่า 85% ซึ่งเป็นข้อพิสูจน์ถึงความนิยมอย่างสูงในการเปิดรับเนื้อหารูปแบบวิดีโอสั้น (Short Video) ของคนไทย สิ่งที่น่าสนใจคือ เบื้องหลังการทำงานของแพลตฟอร์มเหล่านี้ในปัจจุบันพึ่งพาเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence) หรือ “AI” มากขึ้นเรื่อย ๆ จนกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตเราโดยไม่ทันรู้ตัว1 ปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI เข้ามามีบทบาทในการดำเนินชีวิตประจำวันของเรา ไม่ว่าจะเป็น เรื่องสุขภาพ การเรียนรู้ การเดินทาง การเงิน หรือแม้แต่ด้านความมั่นคงและวัฒนธรรม เทคโนโลยีนี้เคยถูกมองว่าเป็นเรื่องในนิยายวิทยาศาสตร์ แต่วันนี้กลับกลายเป็นส่วนหนึ่งที่แทบขาดไม่ได้ของสังคมสมัยใหม่ ด้วยความสามารถในการประมวลผลข้อมูลมหาศาล AI ไม่เพียงช่วยให้การทำงานมีประสิทธิภาพขึ้น แต่ยังเข้ามาเปลี่ยนวิธีการดำเนินชีวิตประจำวัน ตั้งแต่การใช้บริการออนไลน์ไปจนถึงการตัดสินใจในเรื่องสำคัญของชีวิต2 อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็วเช่นนี้ก็มาพร้อมกับความท้าทาย โดยเฉพาะสำหรับผู้สูงอายุ                              ที่อาจไม่คุ้นเคยกับเทคโนโลยีและสื่อดิจิทัลสมัยใหม่ การเผชิญกับวิดีโอปลอมหรือข้อมูลที่ถูกบิดเบือนบนโซเชียลมีเดียจึงเป็นความเสี่ยงที่อาจนำไปสู่ความเชื่อผิด ๆ ความวิตกกังวล หรือการตัดสินใจที่อันตรายได้ ยกตัวอย่าง ล่าสุดมีเรื่องเตือนภัยจากผู้ประกาศข่าวชื่อดัง พุทธ อภิวรรณ

ในบริบทที่ประเทศไทยกำลังก้าวสู่สังคมสูงวัยเต็มรูปแบบ การตั้งคำถามว่า “ผู้สูงอายุยังสามารถ มีบทบาทในสังคมได้อย่างไร” กลายเป็นประเด็นที่ทั้งนักวิชาการและผู้ปฏิบัติงานภาคสังคมต่างให้ความสนใจ ข้อเท็จจริงที่เห็นชัดคือ ผู้สูงอายุจำนวนมากมีทุนทางปัญญา ประสบการณ์ และวุฒิภาวะที่สั่งสมมายาวนาน แต่กลับกัน จากผลการประเมินสุขภาพจิตด้วยโปรแกรม Mental Health Check In พบว่าผู้สูงอายุ มีความเครียดสูง ร้อยละ 5.13 เสี่ยงต่อภาวะซึมเศร้า ร้อยละ 10.26 เสี่ยงฆ่าตัวตาย ร้อยละ 7.69 และพลังใจต่ำ ร้อยละ 1.94 (ข้อมูลจาก Mental Health Check In กรมสุขภาพจิต)1 แม้ปัญหาด้านสุขภาพจิตจะสะท้อนผ่านตัวเลขดังกล่าว แต่สิ่งที่อยู่เบื้องหลังและพบได้บ่อยในชีวิตจริงของผู้สูงอายุ คือความเหงาและความโดดเดี่ยวทางสังคมเป็นอีกปัจจัยที่ส่งผลต่อสุขภาพกายและใจของผู้สูงอายุ งานวิจัยบางชิ้นชี้ว่า ผลเสียของการเหงาเรื้อรังรุนแรงพอ ๆ กับการสูบบุหรี่วันละ 15 มวน และมีส่วนทำให้คุณภาพชีวิตและอายุขัยลดลง นี่คือเหตุผลสำคัญที่ทำให้การมองหาแนวทางใหม่ ๆ เพื่อฟื้นฟูสุขภาวะจิตใจจึงเป็นสิ่งจำเป็น2 หนึ่งในแนวทางที่น่าสนใจคือการเปิดพื้นที่ให้ผู้สูงอายุได้ถ่ายทอดความรู้และประสบการณ์ที่สั่งสมมา การเผยแพร่ความรู้ให้คนรุ่นหลังจึงไม่เพียงแต่เป็นการส่งต่อภูมิปัญญา หากยังเป็น “กลไกสร้างความหมายของชีวิต” ที่ทำให้ผู้สูงอายุได้ตระหนักว่าความรู้และประสบการณ์ของตนยังมีประโยชน์ต่อสังคม ขณะเดียวกัน การใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI)